The library · Edition and sources
Origen: Against Celsus, Books I–VIII
ANF historical edition · Edition commentary
Book VIII — Translator and historical edition notes (part 7)
The emendations of Ruæus have been adopted in the translation, the text being probably corrupt. Cf. Ruæus, in loc .
Cf. Deut. iv. 19, 20 .
Cf. 1 Pet. ii. 9 .
Cf. Gen. xv. 5 .
Cf. Deut. i. 10 .
χώματι .
ἀπὸ τῶν δικαίων τῶν πολλῶν .
Cf. Dan. xii. 1, 2, 3 .
Cf. 1 Cor. xv. 40–42 .
μεγαλοφυῶς .
Matt. v. 14 .
Cf. Matt. v. 16 .
Cf. Origen, de Principiis , i. c. vii.
ἐκ τοῦ ἐν αὐτοῖς αὐτεξουσίου ἐληλυθός .
Cf. 1 John i. 5 .
μύδρον διάπυρον .
τὴν εὐκτικὴν δύναμιν .
[See note in Migne’s edition of Origen’s Works , vol. i. p. 1195; also note supra , p. 262. S.]
Cf. Matt. xix. 17; cf. Mark x. 18 .
Ibid .
Cf. Deut. vi. 13 .
Cf. Ps. cvii. 20 .
προνοητικῶς .
Matt. xxviii. 20 .
Cf. John i. 26, 27 .
Cf. Jer. xxiii. 24 .
Cf. Jer. xxiii. 23 .
ζητεῖν εὔχεσθαι τῷ μὴ φθάνοντι ἐπὶ τὰ σύμπαντα .
Cf. Rom. viii. 19–21 .
Cf. Ps. cxlviii. 3, 4 .
Cf. Rom. viii. 19–21 .
ὥσπερ μάγειρος .
οὐ γὰρ τῆς πλημμελοῦς ὀρέξεως, οὐδὲ τῆς πεπλανημένης ἀκοσμίας, ἀλλὰ τῆς ὀρθῆς καὶ δικαίας φύσεως Θεός ἐστιν ἀρχηγέτης .
ὕλην .
Cf. 1 Cor. iii. 12 .
Cf. Mal. iii. 2 .
Cf. Ezek. xxii. 18, 20 .
πόνου καὶ πυρός .
Cf. Isa. xlvii. 14, 15 .
τὰ σκυθρωπά .
Cf. Isa. xlviii. 9 (Septuagint).
[See Robertson’s History of the Church , vol. i. p. 156, 157. S.]
Cf. 1 Cor. i. 21 .
τὰ κατὰ τοὺς τόπους .
Cf. John v. 39 .
καὶ τῶν πολλῶν κακῶν ἀποχήν .
Cf. 1 Cor. xv. 51, 52 .
Cf. 1 Thess. iv. 15, 16 .
Cf. 1 Thess. iv. 16, 17 .
περὶ τοῦ προβλήματος τούτου .
Cf. Eph. iv. 14 .
Cf. 1 Cor. xv. 35–38 .
ἐν ἐλαίας πυρῆνι .
Cf. 1 Cor. xv. 42–44 .
Cf. 1 Cor. xv. 48, 49 .
Cf. 1 Cor. xv. 50 .
Cf. 1 Cor. xv. 51 .
Cf. Tobit xii. 7 .
διὰ τὰς τοπικὰς μεταβάσεις .
Cf. Ps. xxxvii. 30 .
σφόδρ᾽ ἀπεμφαίνοντα .
μυχθίζειν .
[Comp. book iv. capp. lxv.–lxix. pp. 526–528, supra .]
κατὰ τὸ ἐνδεχόμενον .
καὶ τὴν τοῦ ἐφ᾽ ἡμῖν φύσιν γιγνώσκοντες ἐνδεχομένου ἃ ἐνδέχεται .
βούλημα .
Cf. Matt. xxiv. 35; cf. Mark xiii. 31 .
λόγος .
διαλεκτικαῖς ἀνάγκαις .
εἰ δὲ χρὴ βεβιασμένως ὀνομάσαι .
βδελυρόν .
Cf. John i. 1 .
[See note infra , bk. vi. cap. xlvii. S.]
καὶ κατὰ τὸ ἐπιχώριον νόμους θέμενοι .
τὰ μέρη τῆς γῆς ἐξ ἀρχῆς ἄλλα ἄλλοις ἐπόπταις νενεμημένα .
καὶ κατά τινας ἐπικρατείας διειλημμένα .
παραλύειν .
καταθοινᾶται .
σωφροσύνη .
ἐφάπτεται .
οἰκειοτέρους .
Cf. Deut. xxxii. 8, 9 (LXX.).
Cf. Gen. xi. 1, 2 .
σύγχυσις .
Cf. Gen. xi. 5–9 .
Cf. Wisd. of Sol. x. 5 .
Cf. Tobit xii. 7 .
Cf. Wisd. of Sol. i. 4 .
ἐς ὅσον εἰσὶ τὰ τοῦ φωτὸς καὶ τοῦ ἀπὸ φωτὸς ἀϊδίου ἀπαυγάσματος φρονοῦντες .
ἀλλότρια ἀνατολῶν φρονοῦντες .
τὰ τῆς ὕλης .
πολιτείᾳ .
καὶ τίσαντας δίκην .
ὡσπερεὶ παιδευθέντας .
ἀπὸ τῆς πάντων μερίδος .
Cf. Rom. i. 24, 26, 28 .
ἀλλὰ καὶ βουλόμεθα, οὐχ ὅπη ᾖ ἐκείνοις φίλον, ποιεῖν τὰ ἐκείνων .
Ps. ii. 8 .
χοροστάτην .
Cf. 1 Tim. iii. 15 .
Cf. Isa. ii. 3 .
ἐλέγχῃ .
ἀρχηγέτην .
συγκόψαι τὰς πολεμικὰς ἡμῶν λογικὰς μαχαίρας καὶ ὑβριστικὰς εἰς ἄροτρα, καὶ τὰς κατὰ τὸ πρότερον ἡμῶν μάχιμον ζιβύνας εἰς δρέπανα μετασκευάζομεν .
Cf. Isa. ii. 4 .
Cf. Jer. xvi. 19 and xiv. 22 : ὡς ψευδῆ ἐκτήσαντο οἱ πατέρες ἡμῶν εἴδωλα, καὶ οὐκ ἔστιν ἐν αὐτοῖς ὑετίζων .
Cf. Herodot., ii. 18.
ὁ δὲ ῎Αμμων οὐδέν τι κακίων διαπρεσβεῦσαι τὰ δαιμόνια, ἢ οἱ ᾽Ιουδαίων ἄγγελοι .
εὐφημεῖν μιν ἐκέλευον .
Cf. Herodot., iii. 38.
γέλοιος ἀν εἴη φιλόσοφος ἀφιλόσοφα πράττων .
φυσιολογίαν .
πρεσβύτατον πάντων τῶν δημιουργημάτων .
Cf. Gen. i. 26 .
This sentence is regarded by Guietus as an interpolation, which should be struck out of the text.
ἵνα δόξῃ μετὰ τῶν ἀτελέστων τελετῶν, καὶ τῶν καλουσῶν δαίμονας μαγγανειῶν, οὐχ ὑπὸ ἀγαλματοποιῶν μόνων κατασκευάζεσθαι θεὸς, ἀλλὰ καὶ ὑπὸ μάγων, καὶ φαρμακῶν, καὶ τῶν ἐπῳδαῖς αὐτῶν κηλουμένων δαιμόνων .
ἡμέρῳ .
μέτριον .
οὐ γὰρ παρὰ τὸ θηλυκὸν ὄνομα, καὶ τῇ οὐσίᾳ θήλειαν νομιστέον εἶναι τὴν σοφίαν, καὶ τὴν δικαιοσύνην .
Cf. 1 Cor. i. 30 .
Cf. Herodot., i. 131.
οἷον δή τινα μακάρων χώραν λαχοῦσιν .
χορός .
[Note this eulogy on the law, even though it “made nothing perfect.”]
ὑπὲρ τὰ σώματα .
συμπληρώσει τοῦ λόγου .
τὸν ἀπὸ τῶν αὐτῶν ὁρώμενον δογμάτων .
Cf. Ex. xxi. 2 and Jer. xxxiv. 14 . [An important comment on Mosaic servitude.]
Cf. Ps. cxlviii. 4, 5 .
ὅτι ἡ τῶν ὀνομάτων φύσις οὐ θεμένων εἰσὶ νόμοι .
μεταλαμβάνεται γάρ τι, φερ᾽ εἰπεῖν . In the editions of Hœschel and Spencer, τι is wanting.
ὁ θεὸς πατρὸς ἐκλεκτοῦ τῆς ἠχοῦς, καὶ ὁ θεὸς τοῦ γέλωτος, καὶ ὁ θεὸς τοῦ πτερνιστοῦ . Cf. note in Benedictine ed.
δαίμονα δέ τινα χαίρειν οὕτως ὀνομαζόμενον .
[Note the bearing of this chapter on the famous controversy concerning the Chinese renderings of God’s name.]
δικαιοσύνη .
ἰδιοπραγίαν τῶν μερῶν τῆς ψυχῆς .
ἀνδρεία .
τοῦ θυμικοῦ μέρους τῆς ψυχῆς φάσκοντος αὐτὸ εἰναι ἀρετὴν, καὶ ἀποτάσσοντος αὐτῇ τόπον τὸν περὶ τὸν θώρακα .
Cf. Ex. iv. 24, 25 . Eliezer was one of the two sons of Moses. Cf. Ex. xviii. 4 .
ἐνεργεῖν κατὰ Μωϋσέως .
Cf. Ex. iv. 25, 26 .
κατὰ τῶν ἐν τῇ θεοσεβείᾳ ταύτῃ περιτεμνομένων δύναμις . Boherellus inserts μὴ before περιτεμνομένων ,, which has been adopted in the text.
Gal. v. 2 .
Cf. Acts x. 14 .
καί τις φίλον υἱὸν ἀείρας, σφάξει ἐπευχόμενος μέγα νήπιος . —A verse of Empedocles, quoted by Plutarch, de Superstitione , c. xii. Spencer. Cf. note in loc . in Benedictine edition.
Cf. 1 Cor. ix. 27 .
Cf. Col. iii. 5 .
Cf. Rom. viii. 13 .
καὶ ὡς εὐδοκιμοῦντές γε ὅσον οὐκ ἐγκατλείποντο . The negative particle ( οὐκ ) is wanting in the editions of Hœschel and Spencer, but is found in the Royal, Basil, and Vatican mss. Guietus would delete ὅσον (which emendation has been adopted in the translation), while Boherellus would read ὅσοι instead.— Ruæus .
[Josephus, Antiquities , b. xi. cap. viii.]
γοητείᾳ .
τὸν κυνοκέφαλον .
ὅτι κρεῖττον εὕρομεν .
Cf. Isa. ix. 6 . [according to Sept. See vol. i. pp. 223, 236, this series.]
[See p. 380, supra .]
[ Gen. vi. 2 . S.]
[See Dr. Lee on The Inspiration of Holy Scripture , p. 383, where it is pointed out that the primitive Church was fully aware of the difficulties urged against the historic accuracy of the Four Gospels. Dr. Lee also notes that the culminating sarcasm of Gibbon’s famous fifteenth chapter “has not even the poor merit of originality.” S.]
τὸν ἐῤῥωμένον βίον .
καὶ τὸ μηδὲν τυγχάνοντα .
ἑαυτῶν . Guietus would read αὐτῶν , to agree with τῶν ἐκκλησιῶν .
Instead of τὰς ἀπὸ τῆς διδασκαλίας τοῦ ᾽Ιησοῦ ἁφορμάς , Boherellus conjectures τοὺς … ἀφορμῶντας , which has been adopted in the translation.
τῶν ἀπὸ μεγάλης ἐκκλησίας .
κατέπαυσεν .
ἀναπαυσάμενος .
σαββατισμοῦ .
τὴν ἐκεῖθεν ἐπάνοδον .
φυγήν .
2 Cor. iii. 15 .
ἀσπασαμένοις .
2 Tim. i. 3 .
ἐκ κατασκευῆς .
ἀπὸ τοῦ πλήθους .
Σιβυλλιστάς .
1 Cor. iv. 12, 13 .
Tit. iii. 10, 11 .
Κίρκας καὶ κύκηθρα αἱμύλα .
Cf. 1 Tim. iv. 1–3 .
ἀκοῆς καυστήρια . Cf. note in Benedictine ed.
αἰνίγματα . Cf. note in Benedictine ed.
σκανδάλου .
ἐξορχουμένας καὶ σοφιστρίας .
Cf. 2 Cor. x. 3–5 .
[Irenæus, vol. i. p. 353.]
ἀνατάσεως .
πολὺ δὲ τὸ ἥμερον ἐὰν…οἷος τέ τις γένηται ἐπιστρέφειν .
πολλὰ χαίρειν φράσαντες .
ἀνδραπόδοις .
καὶ μὴ οἷοί τε κατακούειν τῆς ἐν φράσει λόγων καὶ τάξει ἀπαγγελλομένων ἀκολουθίας, μόνων ἐφρόντισαν τῶν ἀνατραφέντων ἐν λόγοις καὶ μαθήυασιν .
ἐνεῖδον .
[See Dr. Burton’s Bampton Lectures On the Heresies of the Apostolic Age , pp. 198, 529. S.]