Sources & method

Source basis: Each hosted writing names its date, translator, source link, and manuscript survival notes where available. Sources

Current roomText
Sources & method

Source basis: Each hosted writing names its date, translator, source link, and manuscript survival notes where available. Sources

Worlds

The library · Edition and sources

Origen: Against Celsus, Books I–VIII

ANF historical edition · Edition commentary

Book VIII — Translator and historical edition notes (part 7)

Read in this edition: source locators and uncertainty marks are retained. Square brackets can mark gaps or editorial interventions; headings and supplied subtitles belong to the edition. Coverage and cautions

Edition commentary

The emendations of Ruæus have been adopted in the translation, the text being probably corrupt. Cf. Ruæus, in loc .

Edition commentary

Cf. Deut. iv. 19, 20 .

Edition commentary

Cf. 1 Pet. ii. 9 .

Edition commentary

Cf. Gen. xv. 5 .

Edition commentary

Cf. Deut. i. 10 .

Edition commentary

χώματι .

Edition commentary

ἀπὸ τῶν δικαίων τῶν πολλῶν .

Edition commentary

Cf. Dan. xii. 1, 2, 3 .

Edition commentary

Cf. 1 Cor. xv. 40–42 .

Edition commentary

μεγαλοφυῶς .

Edition commentary

Matt. v. 14 .

Edition commentary

Cf. Matt. v. 16 .

Edition commentary

Cf. Origen, de Principiis , i. c. vii.

Edition commentary

ἐκ τοῦ ἐν αὐτοῖς αὐτεξουσίου ἐληλυθός .

Edition commentary

Cf. 1 John i. 5 .

Edition commentary

μύδρον διάπυρον .

Edition commentary

τὴν εὐκτικὴν δύναμιν .

Edition commentary

[See note in Migne’s edition of Origen’s Works , vol. i. p. 1195; also note supra , p. 262. S.]

Edition commentary

Cf. Matt. xix. 17; cf. Mark x. 18 .

Edition commentary

Ibid .

Edition commentary

Cf. Deut. vi. 13 .

Edition commentary

Cf. Ps. cvii. 20 .

Edition commentary

προνοητικῶς .

Edition commentary

Matt. xxviii. 20 .

Edition commentary

Cf. John i. 26, 27 .

Edition commentary

Cf. Jer. xxiii. 24 .

Edition commentary

Cf. Jer. xxiii. 23 .

Edition commentary

ζητεῖν εὔχεσθαι τῷ μὴ φθάνοντι ἐπὶ τὰ σύμπαντα .

Edition commentary

Cf. Rom. viii. 19–21 .

Edition commentary

Cf. Ps. cxlviii. 3, 4 .

Edition commentary

Cf. Rom. viii. 19–21 .

Edition commentary

ὥσπερ μάγειρος .

Edition commentary

οὐ γὰρ τῆς πλημμελοῦς ὀρέξεως, οὐδὲ τῆς πεπλανημένης ἀκοσμίας, ἀλλὰ τῆς ὀρθῆς καὶ δικαίας φύσεως Θεός ἐστιν ἀρχηγέτης .

Edition commentary

ὕλην .

Edition commentary

Cf. 1 Cor. iii. 12 .

Edition commentary

Cf. Mal. iii. 2 .

Edition commentary

Cf. Ezek. xxii. 18, 20 .

Edition commentary

πόνου καὶ πυρός .

Edition commentary

Cf. Isa. xlvii. 14, 15 .

Edition commentary

τὰ σκυθρωπά .

Edition commentary

Cf. Isa. xlviii. 9 (Septuagint).

Edition commentary

[See Robertson’s History of the Church , vol. i. p. 156, 157. S.]

Edition commentary

Cf. 1 Cor. i. 21 .

Edition commentary

τὰ κατὰ τοὺς τόπους .

Edition commentary

Cf. John v. 39 .

Edition commentary

καὶ τῶν πολλῶν κακῶν ἀποχήν .

Edition commentary

Cf. 1 Cor. xv. 51, 52 .

Edition commentary

Cf. 1 Thess. iv. 15, 16 .

Edition commentary

Cf. 1 Thess. iv. 16, 17 .

Edition commentary

περὶ τοῦ προβλήματος τούτου .

Edition commentary

Cf. Eph. iv. 14 .

Edition commentary

Cf. 1 Cor. xv. 35–38 .

Edition commentary

ἐν ἐλαίας πυρῆνι .

Edition commentary

Cf. 1 Cor. xv. 42–44 .

Edition commentary

Cf. 1 Cor. xv. 48, 49 .

Edition commentary

Cf. 1 Cor. xv. 50 .

Edition commentary

Cf. 1 Cor. xv. 51 .

Edition commentary

Cf. Tobit xii. 7 .

Edition commentary

διὰ τὰς τοπικὰς μεταβάσεις .

Edition commentary

Cf. Ps. xxxvii. 30 .

Edition commentary

σφόδρ᾽ ἀπεμφαίνοντα .

Edition commentary

μυχθίζειν .

Edition commentary

[Comp. book iv. capp. lxv.–lxix. pp. 526–528, supra .]

Edition commentary

κατὰ τὸ ἐνδεχόμενον .

Edition commentary

καὶ τὴν τοῦ ἐφ᾽ ἡμῖν φύσιν γιγνώσκοντες ἐνδεχομένου ἃ ἐνδέχεται .

Edition commentary

βούλημα .

Edition commentary

Cf. Matt. xxiv. 35; cf. Mark xiii. 31 .

Edition commentary

λόγος .

Edition commentary

διαλεκτικαῖς ἀνάγκαις .

Edition commentary

εἰ δὲ χρὴ βεβιασμένως ὀνομάσαι .

Edition commentary

βδελυρόν .

Edition commentary

Cf. John i. 1 .

Edition commentary

[See note infra , bk. vi. cap. xlvii. S.]

Edition commentary

καὶ κατὰ τὸ ἐπιχώριον νόμους θέμενοι .

Edition commentary

τὰ μέρη τῆς γῆς ἐξ ἀρχῆς ἄλλα ἄλλοις ἐπόπταις νενεμημένα .

Edition commentary

καὶ κατά τινας ἐπικρατείας διειλημμένα .

Edition commentary

παραλύειν .

Edition commentary

καταθοινᾶται .

Edition commentary

σωφροσύνη .

Edition commentary

ἐφάπτεται .

Edition commentary

οἰκειοτέρους .

Edition commentary

Cf. Deut. xxxii. 8, 9 (LXX.).

Edition commentary

Cf. Gen. xi. 1, 2 .

Edition commentary

σύγχυσις .

Edition commentary

Cf. Gen. xi. 5–9 .

Edition commentary

Cf. Wisd. of Sol. x. 5 .

Edition commentary

Cf. Tobit xii. 7 .

Edition commentary

Cf. Wisd. of Sol. i. 4 .

Edition commentary

ἐς ὅσον εἰσὶ τὰ τοῦ φωτὸς καὶ τοῦ ἀπὸ φωτὸς ἀϊδίου ἀπαυγάσματος φρονοῦντες .

Edition commentary

ἀλλότρια ἀνατολῶν φρονοῦντες .

Edition commentary

τὰ τῆς ὕλης .

Edition commentary

πολιτείᾳ .

Edition commentary

καὶ τίσαντας δίκην .

Edition commentary

ὡσπερεὶ παιδευθέντας .

Edition commentary

ἀπὸ τῆς πάντων μερίδος .

Edition commentary

Cf. Rom. i. 24, 26, 28 .

Edition commentary

ἀλλὰ καὶ βουλόμεθα, οὐχ ὅπη ᾖ ἐκείνοις φίλον, ποιεῖν τὰ ἐκείνων .

Edition commentary

Ps. ii. 8 .

Edition commentary

χοροστάτην .

Edition commentary

Cf. 1 Tim. iii. 15 .

Edition commentary

Cf. Isa. ii. 3 .

Edition commentary

ἐλέγχῃ .

Edition commentary

ἀρχηγέτην .

Edition commentary

συγκόψαι τὰς πολεμικὰς ἡμῶν λογικὰς μαχαίρας καὶ ὑβριστικὰς εἰς ἄροτρα, καὶ τὰς κατὰ τὸ πρότερον ἡμῶν μάχιμον ζιβύνας εἰς δρέπανα μετασκευάζομεν .

Edition commentary

Cf. Isa. ii. 4 .

Edition commentary

Cf. Jer. xvi. 19 and xiv. 22 : ὡς ψευδῆ ἐκτήσαντο οἱ πατέρες ἡμῶν εἴδωλα, καὶ οὐκ ἔστιν ἐν αὐτοῖς ὑετίζων .

Edition commentary

Cf. Herodot., ii. 18.

Edition commentary

ὁ δὲ ῎Αμμων οὐδέν τι κακίων διαπρεσβεῦσαι τὰ δαιμόνια, ἢ οἱ ᾽Ιουδαίων ἄγγελοι .

Edition commentary

εὐφημεῖν μιν ἐκέλευον .

Edition commentary

Cf. Herodot., iii. 38.

Edition commentary

γέλοιος ἀν εἴη φιλόσοφος ἀφιλόσοφα πράττων .

Edition commentary

φυσιολογίαν .

Edition commentary

πρεσβύτατον πάντων τῶν δημιουργημάτων .

Edition commentary

Cf. Gen. i. 26 .

Edition commentary

This sentence is regarded by Guietus as an interpolation, which should be struck out of the text.

Edition commentary

ἵνα δόξῃ μετὰ τῶν ἀτελέστων τελετῶν, καὶ τῶν καλουσῶν δαίμονας μαγγανειῶν, οὐχ ὑπὸ ἀγαλματοποιῶν μόνων κατασκευάζεσθαι θεὸς, ἀλλὰ καὶ ὑπὸ μάγων, καὶ φαρμακῶν, καὶ τῶν ἐπῳδαῖς αὐτῶν κηλουμένων δαιμόνων .

Edition commentary

ἡμέρῳ .

Edition commentary

μέτριον .

Edition commentary

οὐ γὰρ παρὰ τὸ θηλυκὸν ὄνομα, καὶ τῇ οὐσίᾳ θήλειαν νομιστέον εἶναι τὴν σοφίαν, καὶ τὴν δικαιοσύνην .

Edition commentary

Cf. 1 Cor. i. 30 .

Edition commentary

Cf. Herodot., i. 131.

Edition commentary

οἷον δή τινα μακάρων χώραν λαχοῦσιν .

Edition commentary

χορός .

Edition commentary

[Note this eulogy on the law, even though it “made nothing perfect.”]

Edition commentary

ὑπὲρ τὰ σώματα .

Edition commentary

συμπληρώσει τοῦ λόγου .

Edition commentary

τὸν ἀπὸ τῶν αὐτῶν ὁρώμενον δογμάτων .

Edition commentary

Cf. Ex. xxi. 2 and Jer. xxxiv. 14 . [An important comment on Mosaic servitude.]

Edition commentary

Cf. Ps. cxlviii. 4, 5 .

Edition commentary

ὅτι ἡ τῶν ὀνομάτων φύσις οὐ θεμένων εἰσὶ νόμοι .

Edition commentary

μεταλαμβάνεται γάρ τι, φερ᾽ εἰπεῖν . In the editions of Hœschel and Spencer, τι is wanting.

Edition commentary

ὁ θεὸς πατρὸς ἐκλεκτοῦ τῆς ἠχοῦς, καὶ ὁ θεὸς τοῦ γέλωτος, καὶ ὁ θεὸς τοῦ πτερνιστοῦ . Cf. note in Benedictine ed.

Edition commentary

δαίμονα δέ τινα χαίρειν οὕτως ὀνομαζόμενον .

Edition commentary

[Note the bearing of this chapter on the famous controversy concerning the Chinese renderings of God’s name.]

Edition commentary

δικαιοσύνη .

Edition commentary

ἰδιοπραγίαν τῶν μερῶν τῆς ψυχῆς .

Edition commentary

ἀνδρεία .

Edition commentary

τοῦ θυμικοῦ μέρους τῆς ψυχῆς φάσκοντος αὐτὸ εἰναι ἀρετὴν, καὶ ἀποτάσσοντος αὐτῇ τόπον τὸν περὶ τὸν θώρακα .

Edition commentary

Cf. Ex. iv. 24, 25 . Eliezer was one of the two sons of Moses. Cf. Ex. xviii. 4 .

Edition commentary

ἐνεργεῖν κατὰ Μωϋσέως .

Edition commentary

Cf. Ex. iv. 25, 26 .

Edition commentary

κατὰ τῶν ἐν τῇ θεοσεβείᾳ ταύτῃ περιτεμνομένων δύναμις . Boherellus inserts μὴ before περιτεμνομένων ,, which has been adopted in the text.

Edition commentary

Gal. v. 2 .

Edition commentary

Cf. Acts x. 14 .

Edition commentary

καί τις φίλον υἱὸν ἀείρας, σφάξει ἐπευχόμενος μέγα νήπιος . —A verse of Empedocles, quoted by Plutarch, de Superstitione , c. xii. Spencer. Cf. note in loc . in Benedictine edition.

Edition commentary

Cf. 1 Cor. ix. 27 .

Edition commentary

Cf. Col. iii. 5 .

Edition commentary

Cf. Rom. viii. 13 .

Edition commentary

καὶ ὡς εὐδοκιμοῦντές γε ὅσον οὐκ ἐγκατλείποντο . The negative particle ( οὐκ ) is wanting in the editions of Hœschel and Spencer, but is found in the Royal, Basil, and Vatican mss. Guietus would delete ὅσον (which emendation has been adopted in the translation), while Boherellus would read ὅσοι instead.— Ruæus .

Edition commentary

[Josephus, Antiquities , b. xi. cap. viii.]

Edition commentary

γοητείᾳ .

Edition commentary

τὸν κυνοκέφαλον .

Edition commentary

ὅτι κρεῖττον εὕρομεν .

Edition commentary

Cf. Isa. ix. 6 . [according to Sept. See vol. i. pp. 223, 236, this series.]

Edition commentary

[See p. 380, supra .]

Edition commentary

[ Gen. vi. 2 . S.]

Edition commentary

[See Dr. Lee on The Inspiration of Holy Scripture , p. 383, where it is pointed out that the primitive Church was fully aware of the difficulties urged against the historic accuracy of the Four Gospels. Dr. Lee also notes that the culminating sarcasm of Gibbon’s famous fifteenth chapter “has not even the poor merit of originality.” S.]

Edition commentary

τὸν ἐῤῥωμένον βίον .

Edition commentary

καὶ τὸ μηδὲν τυγχάνοντα .

Edition commentary

ἑαυτῶν . Guietus would read αὐτῶν , to agree with τῶν ἐκκλησιῶν .

Edition commentary

Instead of τὰς ἀπὸ τῆς διδασκαλίας τοῦ ᾽Ιησοῦ ἁφορμάς , Boherellus conjectures τοὺς … ἀφορμῶντας , which has been adopted in the translation.

Edition commentary

τῶν ἀπὸ μεγάλης ἐκκλησίας .

Edition commentary

κατέπαυσεν .

Edition commentary

ἀναπαυσάμενος .

Edition commentary

σαββατισμοῦ .

Edition commentary

τὴν ἐκεῖθεν ἐπάνοδον .

Edition commentary

φυγήν .

Edition commentary

2 Cor. iii. 15 .

Edition commentary

ἀσπασαμένοις .

Edition commentary

2 Tim. i. 3 .

Edition commentary

ἐκ κατασκευῆς .

Edition commentary

ἀπὸ τοῦ πλήθους .

Edition commentary

Σιβυλλιστάς .

Edition commentary

1 Cor. iv. 12, 13 .

Edition commentary

Tit. iii. 10, 11 .

Edition commentary

Κίρκας καὶ κύκηθρα αἱμύλα .

Edition commentary

Cf. 1 Tim. iv. 1–3 .

Edition commentary

ἀκοῆς καυστήρια . Cf. note in Benedictine ed.

Edition commentary

αἰνίγματα . Cf. note in Benedictine ed.

Edition commentary

σκανδάλου .

Edition commentary

ἐξορχουμένας καὶ σοφιστρίας .

Edition commentary

Cf. 2 Cor. x. 3–5 .

Edition commentary

[Irenæus, vol. i. p. 353.]

Edition commentary

ἀνατάσεως .

Edition commentary

πολὺ δὲ τὸ ἥμερον ἐὰν…οἷος τέ τις γένηται ἐπιστρέφειν .

Edition commentary

πολλὰ χαίρειν φράσαντες .

Edition commentary

ἀνδραπόδοις .

Edition commentary

καὶ μὴ οἷοί τε κατακούειν τῆς ἐν φράσει λόγων καὶ τάξει ἀπαγγελλομένων ἀκολουθίας, μόνων ἐφρόντισαν τῶν ἀνατραφέντων ἐν λόγοις καὶ μαθήυασιν .

Edition commentary

ἐνεῖδον .

Edition commentary

[See Dr. Burton’s Bampton Lectures On the Heresies of the Apostolic Age , pp. 198, 529. S.]