Sources & method

Source basis: Each hosted writing names its date, translator, source link, and manuscript survival notes where available. Sources

Current roomText
Sources & method

Source basis: Each hosted writing names its date, translator, source link, and manuscript survival notes where available. Sources

Worlds

The library · Edition and sources

Origen: Against Celsus, Books I–VIII

ANF historical edition · Edition commentary

Book VIII — Translator and historical edition notes (part 9)

Read in this edition: source locators and uncertainty marks are retained. Square brackets can mark gaps or editorial interventions; headings and supplied subtitles belong to the edition. Coverage and cautions

Edition commentary

τὸ τῆς ἀτελέστου τελετῆς πέρας .

Edition commentary

ἀποῤῥοίας .

Edition commentary

ἀπὸ ξύλου .

Edition commentary

Eccles. i. 6 . (literally rendered). [Modern science demonstrates this physical truth.]

Edition commentary

κατὰ τὴν πεπλανηένην ἑαυτῶν σοφίαν .

Edition commentary

ψυχικὸν δημιουργόν .

Edition commentary

οὐκ ἀγεννῶς .

Edition commentary

Cf. 1 Cor. xv. 25, 26 .

Edition commentary

Cf. 1 Cor. xv. 54; cf. Hos. xiii. 14 .

Edition commentary

κάθοδον στενήν .

Edition commentary

Cf. Ps. cxviii. 19, 20 .

Edition commentary

Cf. Ps. ix. 13, 14 .

Edition commentary

Cf. 1 Cor. xv. 22 .

Edition commentary

[See note supra , p. 582. S.]

Edition commentary

Cf., however, Mark vi. 3 . [Some mss. , though not of much value, have the reading here ( Mark vi. 3 ), “Is not this the carpenter’s son, the son of Mary?” Origen seems to have so read the evangelist. See Alford, in loc . S.]

Edition commentary

αὐτόθεν .

Edition commentary

ἄρχοντας .

Edition commentary

ἄλλα τε, καὶ δύο ἄττα, μεῖζον τε καὶ μικρότερον υἱοῦ καὶ πατρός .

Edition commentary

For ἄλλους , the textual reading, Gelenius, with the approval of Boherellus, proposes καὶ ἄλλου συγκειμένου , which has been followed in the translation.

Edition commentary

ἐπὶ τοῖς αὐτοῖς ὑποκειμένοις .

Edition commentary

Cf. Herodot., iv. 59.

Edition commentary

ποία γὰρ πιθανότης .

Edition commentary

For the textual reading, οὔπω δὲ οὐδὲ περὶ τῶν λοιπῶν ταὐτόν τι ἐρεῖ , Boherellus conjectures εἴρηται , which has been adopted in the translation.

Edition commentary

For αἰσθητῶν , Lommatzsch adopts the conjecture of Boherellus, approved by Ruæus, ἐσθητων .

Edition commentary

δόξης .

Edition commentary

Cf. Ps. xxxiv. 7 .

Edition commentary

Cf. Matt. xviii. 10 .

Edition commentary

θνητά . Instead of this reading, Guietus conjectures πτηκτά , which is approved of by Ruæus.

Edition commentary

᾽Ωγηνόν , i.e., in Oceanum, Hesych.; ᾽Ωγήν, ὠκεανός , Suid.

Edition commentary

καὶ μὴ παραμυθησάμενος .

Edition commentary

Cf. Iliad , i. 590 (Pope’s translation).

Edition commentary

Cf. Iliad , xv. 18–24 (Pope’s translation).

Edition commentary

ἀναλογίαις τισὶ συνέδησε καὶ ἐκόσμησεν ὁ Θεός .

Edition commentary

ἀμήτωρ τις καὶ ἄχραντος δαίμων .

Edition commentary

Cf. Gen. iii .

Edition commentary

τὸ θηλύτερον γένος .

Edition commentary

Cf. Ex. xii. 23 .

Edition commentary

Cf. Lev. xvi. 8 .

Edition commentary

ἐναντίοι ὄντες τοῖς ἁπὸ τοῦ κλήρου τοῦ Θεοῦ, ἔρημοί εἰσι Θεοῦ .

Edition commentary

[ Judg. xix. 22 . S.]

Edition commentary

[See the elaborate articles on the book of Job, by Canon Cook, in Dr. Smith’s Dictionary of the Bible , vol. i. pp. 1087–1100. S.]

Edition commentary

Cf. Job i. 11 .

Edition commentary

περιστάσεσί .

Edition commentary

ἀγρίῳ ἐλέφαντι .

Edition commentary

Cf. Job xl. 20 .

Edition commentary

Cf. Ezek. xxxii. 1–28 .

Edition commentary

Isa. xiv. 4 sqq.

Edition commentary

πτεροῤῥυησάντων . Cf. supra , bk. iv. cap. xl. p. 516.

Edition commentary

Cf. Prov. xxiii. 5 . [See Neander’s History of the Church , vol. ii. p. 299, with Rose’s note. S.]

Edition commentary

Cf. 2 Tim. ii. 5 .

Edition commentary

Cf. 1 Cor. i. 30 .

Edition commentary

Cf. Ezek. xxviii. 15 .

Edition commentary

Cf. Ezek. xxviii. 19 .

Edition commentary

Cf. Dan. viii. 23 .

Edition commentary

Cf. 2 Thess. ii. 3, 4 .

Edition commentary

Cf. Matt. xxiv. 4, 5 .

Edition commentary

Cf. Prov. xxvii. 19 .

Edition commentary

ἀκρότητας .

Edition commentary

μετά τινος ἐπικρύψεως . Cf. 2 Thess. ii. 9 .

Edition commentary

2 Thess. ii. 1–12 .

Edition commentary

Cf. Dan. viii. 23–25 (LXX.).

Edition commentary

Cf. 2 Thess. ii. 4 .

Edition commentary

Cf. Dan. ix. 27 (LXX.).

Edition commentary

παῖδά τε αὐτοῦ καὶ ἡίθεον .

Edition commentary

παραποιήσαντας .

Edition commentary

[See Dr. Burton’s learned discussion as to the Logos of Plato, and the connection of Plato’s doctrines with the Gospel of the Son of God: Bampton Lectures , pp. 211–223, 537–547. See also Fisher’s Beginnings of Christianity , p. 147 (1877). S.]

Edition commentary

Cf. Gen. ii. 24 .

Edition commentary

Cf. 1 Cor. vi. 17 .

Edition commentary

ἁπαξαπλῶς .

Edition commentary

μάλα εὐηθική .

Edition commentary

Cf. Gen. v. 1 .

Edition commentary

ἀκατασκεύαστον .

Edition commentary

Cf. Gen. i. 26 .

Edition commentary

τὴν ἐκ περιστάσεως γενομένην .

Edition commentary

Gen. iii. 24 .

Edition commentary

γραφάς .

Edition commentary

ἀπρόσλογα .

Edition commentary

συνθεῖναι ληρον βαθύν .

Edition commentary

ὅτι τίς ποτέ ἐστιν ἡ φύσις τοῦ νοῦ, καὶ τοῦ ἐν τοῖς προφήταις λόγου .

Edition commentary

περὶ νοητῶν καὶ αἰσθητῶν .

Edition commentary

αἱ φύσεις τῶν ἡμερῶν .

Edition commentary

ἐν καταστάσει ἔσεσθαι ἡμέρας .

Edition commentary

Cf. Isa. lx. 19 .

Edition commentary

εὐκτικῶς .

Edition commentary

ὡς ἐν ἀλλοτρίοις τοῖς τῇδε .

Edition commentary

μακρὰν χαιρέτωσαν .

Edition commentary

περιορᾷ .

Edition commentary

Cf. bk. v. cap. liv.

Edition commentary

The textual reading is, ἀπό τινων εὐτελῶς καὶ ἰδιωτικῶς , for which Ruæus reads, ἀπό τινων εὐτελῶν καὶ ἰδιωτικῶν , which emendation has been adopted in the translation.

Edition commentary

οἱονεὶ θαυμαστικῶς .

Edition commentary

ἀκλήρων .

Edition commentary

σκυβάλων .

Edition commentary

τέχνην .

Edition commentary

ἐκ παρακολουθήσεως γεγένηται τῆς πρὸς τὰ προηγούμενα .

Edition commentary

Cf. Ps. xxxiv. 10–14 .

Edition commentary

Cf. Gal. i. 4 .

Edition commentary

Cf. Eph. v. 16 .

Edition commentary

καταχρηστικώτερον .

Edition commentary

Cf. Job ii. 10 .

Edition commentary

Cf. Isa. xlv. 7 .

Edition commentary

Cf. Mic. i. 12, 13 . The rendering of the Heb. in the first clause of the thirteenth verse is different from that of the LXX.

Edition commentary

παῤῥησίαν ἔχειν .

Edition commentary

ὕφος .

Edition commentary

ὀλίγα must be taken comparatively , on account of the πολλάς that follows afterwards.

Edition commentary

πολλάς . See note 11.

Edition commentary

τὰ ἑλικοειδῆ ξέσματα καὶ πρίσματα .

Edition commentary

τὰ παρακείμενα .

Edition commentary

πόνους .

Edition commentary

Cf. Mic. i. 12 .

Edition commentary

Cf. Ps. lxxxix. 32 .

Edition commentary

Cf. Isa. xlvii. 14, 15 (LXX.).

Edition commentary

Cf. Isa. xlv. 7 .

Edition commentary

τὸ καὶ ἐπιτυγχάνειν ἐν τῷ νουθετουμένῳ καὶ ἀκούειν τὸν τοῦ διδάσκοντος λόγον .

Edition commentary

ὡσπερεὶ τῶν καλουμένων ἀντιπεπονθότων ἐστίν .

Edition commentary

ἀνάλογον τῷ κείρεσθαι ἄνθρωπον, ἐνεργοῦντα τὸ παρέχειν ἑαυτὸν τῷ κείροντι .

Edition commentary

πειθοῦς δημιουργῶν .

Edition commentary

Cf. Gal. v. 8 .

Edition commentary

Cf. Isa. i. 19, 20 .

Edition commentary

Cf. Deut. x. 12, 13 .

Edition commentary

ἐνεθυμήθη , in all probability a corruption for ἐθυμώθη , which Hoeschel places in the text, and Spencer in the margin of his ed.: Heb. סחֶנָּיִּוַ .

Edition commentary

ἐνεθυμήθην . Cf. remark in note 2.

Edition commentary

Cf. Gen. vi. 5–7 .

Edition commentary

Cf. Plato in Timæo .

Edition commentary

κόσμος .

Edition commentary

τὸν περίγειον τόπον .

Edition commentary

Cf. John i. 9 .

Edition commentary

Cf. John xvi. 33 .

Edition commentary

Cf. 2 Cor. iv. 18 .

Edition commentary

Cf. Rom. i. 20 .

Edition commentary

ἐρηρεισμένης .

Edition commentary

τῇδε φερομένου .

Edition commentary

Cf. Ps. xxxiii. 9 .

Edition commentary

τὸν προσεχῶς δημιουργόν .

Edition commentary

αὐτουργόν .

Edition commentary

συναγωγάς .

Edition commentary

τὰ ὑπὸ μόνης φύσεως διοικούμενα .

Edition commentary

τὰ νηκτά .

Edition commentary

Cf. Gen. ii. 4 .

Edition commentary

[ συνετέλεσεν , complevit . S.]

Edition commentary

κατέπαυσεν .

Edition commentary

κατέπαυσεν .

Edition commentary

Cf. Gen. ii. 2, 3 .

Edition commentary

ἀνεπαύσατο .

Edition commentary

τῶν ἐπιβαλλόντων .

Edition commentary

οὐ θέμις .

Edition commentary

χειρουργεῖν .

Edition commentary

Cf. Ps. xix. 1 .

Edition commentary

Cf. Ps. cii. 25 .

Edition commentary

Cf. Isa. i. 20 .

Edition commentary

ἐπὶ τῶν δυνάμεων .

Edition commentary

Cf. Ex. xx. 18 (LXX.). The Masoretic text is different.

Edition commentary

Cf. Ps. cii. 27 .

Edition commentary

Cf. Mal. iii. 6 .

Edition commentary

Lev. xi. 44 .

Edition commentary

Cf. Eph. v. 1 ( μιμηταί ).

Edition commentary

The words as they stand in the text are probably corrupt: we have adopted in the translation the emendation of Guietus: ἔτι και ναός ἐστι τοῦ Θεοῦ το σῶμα τοῦ τοιαύτην ἔχοντος ψυχὴν, καὶ ἐν τῇ ψυχῇ διὰ τὸ κατ᾽ εἰκόνα, τὸν Θεόν .

Edition commentary

Deut. v. 31 .

Edition commentary

Cf. Gen. iii. 8 .

Edition commentary

οὐσία .

Edition commentary

πρεσβείᾳ καὶ δυνάμει .

Edition commentary

Cf. Col. i. 15 .

Edition commentary

[“It is a remarkable fact, that it was Origen who discerned the heresy outside the Church on its first rise, and actually gave the alarm, sixty years before Arius’s day. See Athanasius, De Decret. Nic ., § 27; also the περὶ ἀρχῶν (if Rufinus may be trusted), for Origen’s denouncement of the still more characteristic Arianism of the ἠν ὅτε οὐκ ἦν and the ἐξ οὐκ ὄντων .”— Newman’s The Arians of the Fourth Century , p. 97. See also Hagenbach’s History of Doctrines , vol. i. pp. 130–133. S.]

Edition commentary

For αὐτοῦ Boherellus conjectures αὑτοῦ , and translates, “ Propria ipse principia , quæ sunt Epicuri, subruens .”

Edition commentary

Rom. xi. 36 .

Edition commentary

οὐδὲ λογῷ ἐφικτός .

Edition commentary

εἴτε ἐνδιαθέτῳ εἴτε καὶ προφορικῷ .

Edition commentary

John i. 1 .

Edition commentary

οὐδὲν τῶν ἐν λέξεσι καὶ σημαινομένοις .

Edition commentary

χειραγωγῆσαι .

Edition commentary

κολάζεσθαι .

Edition commentary

Cf. Matt. iv. 16 . and Isa. ix. 2 .

Edition commentary

John xiv. 6 .

Edition commentary

Cf. Isa. v. 20 .

Edition commentary

ὀφθαλμούς .

Edition commentary

ὀφθαλμούς .

Edition commentary

σωματικῶς .

Edition commentary

[ 2 Cor. v. 16 . S.]

Edition commentary

Cf. John i. 14 .

Edition commentary

Cf. John i. 14 .

Edition commentary

εἰκότι στοχασμῷ .

Edition commentary

δυσθεώρητος .

Edition commentary

σύμμετρον .

Edition commentary

For οὑτωσί we have adopted the conjecture of Guietus, τούτου .

Edition commentary

ὡς εὐθεώρητον .

Edition commentary

Rom. viii. 14 .

Edition commentary

Cf. Heb. xii. 29 .

Edition commentary

Cf. 1 Cor. iii. 12 .

Edition commentary

πᾶσαν οὐσίαν .

Edition commentary

πνεῦμα . There is an allusion to the two meanings of πνεῦμα , “wind” and “spirit.”

Edition commentary

2 Cor. iii. 5, 6 .

Edition commentary

τὴν αἰσθητὴν ἐκδοχήν .

Edition commentary

τυπικῶς here evidently must have the above meaning.

Edition commentary

Cf. John iv. 21, 24 .

Edition commentary

ἐν τύποις .

Edition commentary

Cf. 2 Cor. iii. 17 .

Edition commentary

Cf. 1 Cor. ii. 14 .